O Bibliotece
Dziś jest 12.12.2018

Patron Biblioteki


Janusz Żurakowski, nota biograficzna


Urodził się 12 września 1914 r. w Ryżawce na polskich Kresach Wschodnich,  zm. 9 lutego 2004 r. w Barry's Bay (Ontario, Kanada).

Po zakończeniu I wojny światowej zamieszkał z rodziną w Lublinie. W 1935 r. ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Lotnictwa, a następnie Szkołę Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Potem został przydzielony do 161 Eskadry Myśliwskiej 6 Pułku Lotniczego we Lwowie.

Brał udział w kampanii wrześniowej w 1939 r., następnie przedostał się do Wielkiej Brytanii i służył w RAF. Tam dowodził 316 Dywizjonem Myśliwskim Warszawskim, biorąc udział w Bitwie o Anglię. Był oblatywaczem myśliwców RAF. Jego pokazy lotnicze przeszły do legendy. Pobił rekord szybkości przelotu „Meteorem” na trasie Londyn-Kopenhaga-Londyn.

Od 1952 r. mieszkał w Kanadzie. Jako pierwszy lotnik pokonał barierę dźwięku, uzyskując prędkość 1000 mil na godzinę.

W lipcu 1999 główny budynek Kanadyjskiego Centrum Lotów Doświadczalnych w Cold Lake nazwano imieniem Janusza Żurakowskiego.


Z kolei miasto Barry’s Bay, w którym jest pochowany Janusz Żurakowski (zm. 9 lutego 2004 r.), otworzyło Park
im. J. Żurakowskiego wraz z jego pomnikiem i samolotem model CF-105 Arrow. Na cześć Żurakowskiego Królewska Mennica Kanadyjska wydała w 1996 r. srebrną monetę z jego wizerunkiem o nominale 20 dolarów.

Janusz Żurakowski otrzymał w swoim życiu wiele wyróżnień i odznaczeń m.in. Virtuti Militari, Krzyż Walecznych (trzykrotnie), Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP, Honorową Odznakę nr 2 Klubu Pilotów Doświadczalnych w Polsce. Został uznany za jednego z najlepszych pilotów wszech czasów.

Janusz Żurakowski – nie-Kaszuba, choć na Kaszubach, szczególnie tych kanadyjskich, jest postacią bardzo znaną.
W 2018 roku upłynęło 28 lat, odkąd na kanadyjskich Kaszubach wybudował dom, któremu wraz z powstałą wokół osadą nadał nazwę Kartuzy. Przez kanadyjskie Kartuzy przewijały się rzesze polonusów spragnionych wiedzy o ich zamorskiej Ojczyźnie. Zdobywali ją w czasie spotkań u gospodarzy, także w ramach członkostwa w istniejącym tam od 1985 r. Polskim Instytucie Kaszuby, utrzymującym ścisłą współpracę z miejscową ludnością kaszubską.

W 1999 r. Janusz Żurakowski wraz z żoną Anną otrzymał od Klubu Studenckiego „Pomorania”, działającego przy Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim, Medal Stolema.


Janusz Żurakowski jako patron Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Kartuzach

Gdy Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej w Kartuzach nadawano imię Janusza Żurakowskiego, nie brakowało osób, które dziwiły się, dlaczego właśnie on, z odległej Kanady, stał się patronem Książnicy w Stolicy Kaszub – bo przecież na jej historię pracowali inni ludzie, bezpośrednio z nią związani i bardziej dla niej zasłużeni. Jednak o wyborze patrona dla Biblioteki zadecydowały inne motywacje, uwzględniające współczesną rolę Książnicy, która nie ogranicza się tylko do wypożyczania książek.

Komputeryzacja z powszechnym dostępem do Internetu rozszerza horyzonty tradycyjnych funkcji Biblioteki, otwierając jej okna na świat. Program Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Kartuzach nie ogranicza się tylko do popularyzacji czytelnictwa. Spotkania z twórcami, jak również z ludźmi o wyjątkowych pasjach, wystawy malarstwa i fotografii, które są śladem tych pasji, promują twórcze i kreatywne postawy w życiu.


Powyżej: Stanisław Zieliński (1933-2013), portret Janusza Żurakowksiego. Obraz namalowany z okazji uroczystości nadania Bibliotece patrona w 2010 roku. Własność Biblioteki.

Zawarcie w 2010 roku Koalicji Gminnej na Rzecz Rozwoju Biblioteki w Kartuzach (w ramach Ogólnopolskiego Programu Rozwoju Bibliotek) świadczy o tym, że nasza Książnica jest miejscem integrującym lokalne środowisko intelektualne. Rozwój kultury w naszej Gminie może zapewnić nie tylko ochrona i pielęgnacja własnej tradycji, lecz także jej zdolność do konfrontacji ze współczesnością.

W wyborze patrona dla Biblioteki w Kartuzach jej dyrektor, Kazimiera Socha, kierowała się zarówno historią, będącą obrazem przeszłości, jak i wpływem historii na przyszłość.

Na jubileusz 65-lecia istnienia Biblioteki w Kartuzach nałożyła się 50. rocznica powstania osady Kartuzy w Kanadzie. Założył tę osadę właśnie Janusz Żurakowski, wybitny konstruktor, pilot doświadczalny, bohaterski uczestnik walk o Londyn, odznaczony Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych.

Choć nie-Kaszuba, to jednak trudno przecenić jego zasługi dla promocji Kaszub i Kartuz oraz dla Kanadyjczyków, których losy rzuciły daleko od Ziemi Ojców.

Pierwsi osadnicy kaszubscy pojawili się w Kanadzie w XIX w., pochodzili z Lipusza, Parchowa, Mirachowa, Chwaszczyna, Dziemian i innych miejscowości. Malownicze okolice jezior i lasów prowincji Ontario przypominały im rodzinne strony, jak Żurakowskiemu, który tam postanowił osiedlić się z rodziną. Po długiej tułaczce i wojennych przeżyciach znalazł wreszcie spokój i ukojenie.


Potomkowie dawnych osadników z Kaszub i ci, którzy przybyli do Kanady po II wojnie światowej, początkowo byli nieufni i powściągliwi. Brakowało im poczucia integracji i własnych rodowodów. To Janusz Żurakowski, nie-Kaszuba, z żoną Anną zmienili ich świadomość. Uczyli ich własnych korzeni. Zbudowany przez nich w 1960 pensjonat Kartuzy stał się miejscem przyciągającym Polaków złaknionych wiedzy o odległej Ojczyźnie. Uczyli się jej od gospodarzy i w Polskim Instytucie Kaszuby, powstałym w 1985 przy udziale Anny Żurakowskiej. Była to jedyna placówka podtrzymująca tradycje kaszubskie na tym terenie.

Prawdziwym jednak ożywieniem i impulsem pobudzającym kanadyjskich Kaszubów do poznania Kaszubów w Polsce były wizyty w Kanadzie Regionalnego Zespołu Pieśni i Tańca Kaszuby z Kartuz. Zespół na zaproszenie Instytutu gościł w Kanadzie dwukrotnie, w 1997 i 2000 roku. Przyjmowany z wielkim wzruszeniem i entuzjazmem, odniósł niebywały sukces. W podróży po Kanadzie (Barrys Bay, Wilno, Killaloe, Toronto), wszędzie, gdzie występowali, otrzymywali owacje na stojąco, musieli wielokrotnie bisować.

Kaszubska mowa w czasie spotkań członków Zespołu z widownią pogłębiała rodzące się więzi i potrzebę głębszego poznawania własnych korzeni. Dopiero wizyta Zespołu z Kartuz dała początek dalszych kontaktów Kaszubów Kanadyjskich z organizacjami i ludźmi związanymi z regionem kaszubskim w Polsce.

W 2008 roku, w obchodach 150-lecia osadnictwa Kaszubów w Kanadzie, uczestniczyła delegacja z Kartuz. To wtedy właśnie zrodziła się idea nadania Bibliotece imienia Janusza Żurakowskiego. Jej szczególnym orędownikiem była Mirosława Lehman, ówczesna Burmistrz Kartuz.

Tak więc decyzja wyboru patrona dla Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Kartuzach była jak najbardziej zasadna. Jest wyrazem nowoczesnego myślenia o tym, co lokalne i co bardziej uniwersalne oraz powszechne.

Żurakowski artystą nie był, nie urodził się na Kaszubach, choć spędzał tu wakacje, a w Kartuzach był tylko kilka razy. A jednak w Kanadzie, gdzie rzuciły go powojenne losy, zbudował właśnie Kartuzy, nie na przykład Ryżawkę, gdzie urodził się na Ukrainie. Kultura i tradycja Kaszub stały się tymi wartościami, wokół których integrował kanadyjskich osadników z Polski, rozbudzając potrzebę poznawania własnych rodowodów i tożsamości.

Skrócona wersja tekstu autorstwa dr Zofii Watrak

Powyżej: płaskoźerzeźba autorstwa prof. Sławoja Ostrowskiego (1943-2018), odsłonięta w dniu nadania Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej w Kartuzach imienia Janusza Żurakowskiego.


Zapoznaj się z księgiozbiorem Biblioteki na temat Janusza Żurakowskiego (wejdź).